Pompa obiegowa w większości domów jest ustawiana raz, przy montażu, i potem nikt jej nie dotyka przez lata. Tymczasem to właśnie nastawa pompy odpowiada za część problemów, z którymi instalatorzy spotykają się najczęściej: szum w rurach, zaskakująco wysokie rachunki za ogrzewanie i nierówne grzanie w różnych pomieszczeniach. W tym artykule tłumaczymy, co oznaczają symbole na pompie, który tryb pasuje do jakiej instalacji i dlaczego ustawienia praktykowane od dekad, w nowoczesnej pompie działają na Twoją niekorzyść.
Na naszej stronie temat trybów w pompach obiegowych był już kiedyś poruszany. Artykuł o Sterowaniu praca pomp obiegowych tłumaczy korzyści wynikające z elektronicznego sterowania praca urządzenia. Dzisiejszy artykuł nie tylko uaktualnia podane wczesniej informacje, ale również odpowiada na pytania dotyczące oznaczeń znajdujących się na tych pompach. Jeżeli chcesz dowiedziec się więcej o propocjonalnym ciśnieniu, stałym ciśnieniu lub trybie AUTO, przeczytaj go do końca.
Trzy objawy, które zwykle oznaczają złą nastawę
Zanim przejdziemy do teorii, warto sprawdzić, czy problem w ogóle Cię dotyczy. Z naszego doświadczenia zła nastawa pompy obiegowej objawia się najczęściej na trzy sposoby.
- Szum, syczenie lub buczenie w instalacji. Najczęściej słyszalne w nocy, gdy w domu jest cicho, i nasilające się wtedy, gdy zawory termostatyczne przy grzejnikach się przymykają. To klasyczny objaw pompy tłoczącej więcej wody, niż instalacja jest w stanie przyjąć.
- Wysoki pobór prądu przy pracy ciągłej. Pompa obiegowa pracuje przez cały sezon grzewczy, kilka tysięcy godzin rocznie. Różnica kilkudziesięciu watów między nastawami zamienia się w setki kilowatogodzin w skali roku.
- Nierówne grzanie. Grzejniki najbliżej kotła gorące, najdalsze ledwie ciepłe. Tu nastawa pompy bywa jedną z przyczyn, ale nie jedyną, i o tym piszemy w dalszej części.
Jeżeli rozpoznajesz u siebie którykolwiek z tych objawów, zaczynamy od najprostszej rzeczy, jaką można zrobić bez narzędzi: od sprawdzenia, w jakim trybie pracuje Twoja pompa.
Mit najwyższego biegu, czyli skąd bierze się połowa problemów
W internecie i w rozmowach z instalatorami stale wraca rada: ustaw pompę na najwyższym biegu, będzie lepiej grzało. Ta rada nie wzięła się znikąd i kiedyś miała sens. Przy starszych pompach trójbiegowych, dobieranych ręcznie, punkt pracy wyznaczało się tak, aby instalacja działała poprawnie na najwyższym dostępnym biegu.
Problem polega na tym, że nowoczesna pompa elektroniczna jest zbudowana wokół dokładnie odwrotnej zasady. Jej sens polega na tym, że sama zmniejsza wydajność, gdy instalacja potrzebuje mniej wody, a zwiększa, gdy potrzebuje więcej. Ustawienie jej na sztywno na najwyższą stałą prędkość wyłącza całą tę logikę. Pompa przestaje reagować na instalację, pracuje cały czas na maksimum i generuje dokładnie te objawy, które wymieniliśmy wyżej: szum, zawyżony pobór prądu i przepływ, którego instalacja nie jest w stanie zagospodarować.
Jeżeli więc masz pompę z wyświetlaczem i przyciskiem wyboru trybu, a jest ona ustawiona na najwyższy bieg stały, to najprawdopodobniej płacisz za funkcję, której nie używasz.
Co oznaczają symbole na pompie obiegowej
Oznaczenia trybów bywają mylące, bo producenci stosują różne skróty dla tych samych zjawisk fizycznych. W naszych pompach, na przykład w serii BETA 2 i w serii IVO, obowiązuje układ, który spotkasz też u wielu innych urządzeń elektronicznych na rynku. Obie te serie udostępniają po osiem trybów pracy.
- ECO lub oznaczenie trybu automatycznego: ustawienie fabryczne, w którym pompa sama dobiera charakterystykę do instalacji.
- PP z numerem, na przykład PP1 i PP2: krzywe proporcjonalnego ciśnienia.
- CP z numerem, na przykład CP1 i CP2: krzywe stałego ciśnienia.
- I, II, III: krzywe stałej prędkości obrotowej, odpowiednik dawnych biegów.
Numer przy PP i CP oznacza wysokość krzywej, czyli jak mocno pompa pracuje w danym trybie. Niższy numer to niższa krzywa i mniejszy pobór energii.
Proporcjonalne ciśnienie (PP)
W tym trybie pompa obniża wysokość podnoszenia w miarę spadku przepływu. Kiedy zawory termostatyczne przy grzejnikach zaczynają się przymykać, bo w pomieszczeniach robi się cieplej, pompa wyczuwa to i zwalnia. Efekt jest podwójny: spada pobór prądu i znika szum, który powstaje wtedy, gdy woda przeciska się przez mocno zdławione zawory.
To najbardziej energooszczędny z trybów regulowanych i naturalny wybór wszędzie tam, gdzie instalacja sama się reguluje, czyli w typowym układzie grzejnikowym z głowicami termostatycznymi.
Stałe ciśnienie (CP)
Tutaj pompa utrzymuje zadaną wysokość podnoszenia niezależnie od tego, ile wody aktualnie płynie przez instalację. Jest mniej oszczędny niż tryb proporcjonalny, ale za to bardziej odporny na nietypowe zachowania układu.
Sprawdza się w instalacjach o małych oporach i dużych przekrojach rur, a przede wszystkim w ogrzewaniu podłogowym, gdzie pętle wymagają stabilnego ciśnienia dyspozycyjnego. Jest też bezpiecznym wyborem przy modernizacji starszej instalacji, dla której nie mamy dokumentacji projektowej.
Stała prędkość (I, II, III)
Pompa pracuje cały czas z tą samą prędkością obrotową i nie reaguje na to, co dzieje się w instalacji. Zachowuje się dokładnie jak stara pompa trójbiegowa.
To nie jest tryb zły sam w sobie, tylko tryb do konkretnych zastosowań: prostych układów bez regulacji, instalacji grawitacyjnych przerobionych na pompowe, obiegów cyrkulacji ciepłej wody użytkowej oraz tych fragmentów układów, które wymagają gwarantowanego, stałego przepływu. Problem zaczyna się dopiero wtedy, gdy ustawia się go w nowoczesnej instalacji z termostatami, gdzie marnuje możliwości pompy.
Który tryb do jakiej instalacji
Regułę praktyczną da się sprowadzić do kilku przypadków. Traktuj ją jako punkt wyjścia, a nie sztywny nakaz, bo ostateczny dobór zależy od konkretnej instalacji.
- Grzejniki z zaworami termostatycznymi, układ dwururowy: tryb proporcjonalnego ciśnienia (PP), bo instalacja sama reguluje zapotrzebowanie na przepływ.
- Ogrzewanie podłogowe: tryb stałego ciśnienia (CP) - pętle potrzebują stabilnych warunków pracy.
- Instalacja jednorurowa, szeregowa: niższa krzywa proporcjonalna, na przykład PP1.
- Instalacja bez regulacji, grawitacyjna przerobiona na pompową: stała prędkość albo niska krzywa stałego ciśnienia.
- Nie masz pewności, jaka to instalacja: zostaw ustawienie fabryczne, czyli tryb automatyczny. W naszych pompach to właśnie ECO, i w większości typowych domowych instalacji jest to trafny wybór.
Ostatni punkt jest ważniejszy, niż się wydaje. Jeżeli ktoś zmienił nastawę fabryczną bez konkretnego powodu, często najlepszym ruchem jest po prostu powrót do trybu automatycznego i obserwacja instalacji przez kilka dni.
Ile na tym realnie oszczędzisz
Tu trzeba oddzielić dwie zupełnie różne liczby, bo w materiałach branżowych regularnie się je miesza.
Pierwsza dotyczy wymiany starej pompy nieregulowanej na nowoczesną elektroniczną. Tu różnice są rzeczywiście duże, bo pompy elektroniczne pobierają od jednej dziesiątej do jednej trzeciej prądu w stosunku do konstrukcji klasycznych. Dla porównania: nasza starsza pompa trójbiegowa OHI 25/60 pobiera 46 W na pierwszym biegu, 67 W na drugim i 93 W na trzecim. Nowoczesne konstrukcje, takie jak seria IVO, mieszczą się w przedziale od 5 do 60 W w zależności od obciążenia, przy współczynniku efektywności energetycznej EEI nie wyższym niż 0,23.
Druga liczba dotyczy samej zmiany trybu w pompie, którą już masz, i jest znacznie skromniejsza. Niezależne publikacje naukowe analizujące pompy ze zmienną prędkością i regulacją ciśnienia wskazują oszczędności rzędu trzydziestu do pięćdziesięciu procent w porównaniu z pracą ze stałą prędkością. To nadal bardzo dużo jak na zmianę, która zajmuje kilka sekund i nie kosztuje nic, ale to nie jest ta sama wartość, co wymiana urządzenia.
Nawet w obrębie jednej pompy trójbiegowej różnica bywa wyraźna. Zejście z najwyższego biegu na pierwszy w przywołanym wyżej modelu to redukcja poboru mocy o niemal połowę. Przy kilku tysiącach godzin pracy w sezonie grzewczym to realne pieniądze, a nie statystyczny drobiazg.
Na naszej stronie odnajdziesz kalkulator oszczedności energii dzięki któremu oszacujesz ile wymiana starej pompy obiegowej pomoże Ci zaoszczędzić.
Jak dobrać nastawę u siebie
Nie podajemy gotowej instrukcji krok po kroku, bo układ menu i zakres nastaw różnią się między modelami, a każdą pompę należy ustawiać zgodnie z jej instrukcją obsługi. Podajemy natomiast metodę, która sprawdza się niezależnie od urządzenia.
Zacznij od trybu właściwego dla typu Twojej instalacji według listy sugestii powyżej. Następnie obserwuj dwie rzeczy przez kilka dni, najlepiej w chłodniejszą pogodę, gdy instalacja pracuje pod obciążeniem. Pierwsza to komfort cieplny w pomieszczeniach najbardziej oddalonych od kotła. Druga to hałas w instalacji, zwłaszcza wieczorem i w nocy.
Jeżeli pojawia się szum, zejdź o jedną krzywą niżej. Jeżeli najdalsze grzejniki nie dogrzewają, podnieś nastawę o jeden stopień. Zbyt wysoka nastawa oznacza hałas i niepotrzebny pobór prądu, zbyt niska oznacza niedogrzane pomieszczenia na końcu obiegu. Właściwa nastawa to najniższa wartość, przy której cała instalacja grzeje prawidłowo.
Kiedy zła nastawa to nie cały problem
Warto mieć świadomość granic tej metody. Nastawa pompy odpowiada za to, ile wody krąży w całej instalacji, ale nie za to, jak ta woda rozkłada się między poszczególne grzejniki. Jeżeli po przejściu przez wszystkie tryby jedne pomieszczenia nadal są wyraźnie cieplejsze od innych, przyczyna leży gdzie indziej i podkręcanie pompy jej nie rozwiąże, a jedynie doda hałasu.
Podobnie jest z zapowietrzoną lub zanieczyszczoną instalacją. Osad i powietrze w układzie potrafią dawać objawy bardzo podobne do złej nastawy, a żadna zmiana trybu ich nie usunie. W takich sytuacjach kolejnym krokiem jest sprawdzenie stanu samej instalacji, a nie dalsze eksperymenty z pompą.
Jeżeli Twoja obecna pompa nie ma trybów elektronicznych i dysponuje wyłącznie przełącznikiem biegów, warto rozważyć jej wymianę. W naszej ofercie znajdziesz pompy obiegowe i osprzęt instalacyjny oraz osobną kategorię, w której zebraliśmy energooszczędne pompy obiegowe klasy A z elektroniczną regulacją. Więcej o tym, jak takie rozwiązania przekładają się na koszty eksploatacji, piszemy w artykule o energooszczędnych pompach obiegowych do C.O.
Dambat – zaufany producent pomp i urządzeń hydrotechnicznych z certyfikatami jakości.
Najczęściej zadawane pytania
Na jakim biegu powinna pracować pompa obiegowa?
W nowoczesnej pompie elektronicznej zwykle w ogóle nie powinna pracować na stałym biegu, tylko w trybie regulowanym: proporcjonalnego ciśnienia dla instalacji grzejnikowej z termostatami albo stałego ciśnienia dla ogrzewania podłogowego. Stałe biegi I, II i III są przeznaczone do układów bez regulacji.
Czy ustawienie pompy na najwyższym biegu sprawi, że dom szybciej się nagrzeje?
Nie. Wyższa nastawa zwiększa przepływ wody w instalacji, ale jeżeli instalacja nie jest w stanie przyjąć tej ilości wody, nadmiar zamienia się w szum i wyższy pobór prądu, a nie w dodatkowe ciepło. Przy pompie elektronicznej najwyższy stały bieg dodatkowo wyłącza automatyczną regulację, czyli główną zaletę urządzenia.
Co oznaczają znaki PP i CP na pompie obiegowej?
PP to krzywe proporcjonalnego ciśnienia, w których pompa zwalnia wraz ze spadkiem przepływu. CP to krzywe stałego ciśnienia, w których pompa utrzymuje zadaną wysokość podnoszenia niezależnie od przepływu. Numer przy skrócie oznacza wysokość krzywej, czyli intensywność pracy w danym trybie.
Dlaczego pompa obiegowa szumi i buczy w nocy?
Najczęstszą przyczyną jest zbyt wysoka nastawa. Wieczorem i w nocy zawory termostatyczne przy grzejnikach są bardziej przymknięte, więc woda tłoczona przez pompę przeciska się przez zdławiony układ, co słychać w rurach. Zejście o jedną krzywą niżej albo przejście w tryb proporcjonalnego ciśnienia zwykle rozwiązuje problem.
Jaki tryb pompy wybrać do ogrzewania podłogowego?
Dla ogrzewania podłogowego zalecamy tryb stałego ciśnienia, oznaczany zwykle jako CP, ponieważ pętle podłogowe wymagają stabilnych warunków pracy. Jeżeli nie masz pewności, dobrym punktem wyjścia jest pozostawienie ustawienia fabrycznego, czyli trybu automatycznego.
Ile prądu zużywa pompa obiegowa i czy zmiana trybu to odczuwalna różnica?
Starsze pompy trójbiegowe pobierają zwykle od kilkudziesięciu do ponad dziewięćdziesięciu watów w zależności od biegu, a nowoczesne konstrukcje elektroniczne od kilku do kilkudziesięciu watów. Sama zmiana trybu ze stałej prędkości na regulowany daje według niezależnych badań oszczędność rzędu trzydziestu do pięćdziesięciu procent, a przy pracy przez cały sezon grzewczy jest to wartość odczuwalna w rachunku.
Zmieniłem tryb pompy i nic się nie poprawiło. Co dalej?
Nastawa pompy decyduje o ilości wody krążącej w całej instalacji, ale nie o jej rozdziale między poszczególne grzejniki. Jeżeli mimo prawidłowego trybu jedne pomieszczenia grzeją znacznie słabiej niż inne, przyczyną jest zwykle rozłożenie przepływu w instalacji albo jej zapowietrzenie lub zanieczyszczenie, a nie sama pompa.
